هنگامی که یک فنجان قهوه داغ و خوش طعم را نوش جان میکنید چه چیزی به ذهنتان میرسد؟ عطر قهوه که هوش از سرتان میبرد؟ طعم خاص و دلپذیر آن؟ یا احساس آرامش و سرزندگی پس از نوش جان کردن یک فنجان قهوه؟ کدام یک؟ در جهان خوش عطر و رنگ قهوه دنیایی از ناگفتهها و رازها وجود دارد که شرط میبندم تا به حال هیچ چیزی درباره آنها نشنیدهاید. آیا میدانید چگالی دانه قهوه چه معنایی دارد؟
در طبیعت برخی از دانهها نرمتر و برخی دیگر سختتر هستند و قهوه نیز از همین موضوع تبعیت میکند. به زبان سادهتر چگالی دانه قهوه همان میزان سختی و سنگینی دانهها است که به عوامل متعددی مانند شرایط رشد گیاه، ارتفاع کشت و نحوه فرآوری قهوه بستگی دارد.
احتمالاً از خودتان میپرسید که چرا آشنایی با چگالی دانه قهوه اهمیت دارد؟ پاسخ این سوال بسیار ساده است زیرا چگالی دانهها به طور مستقیم بر عطر و طعم آن و حتی نحوه رست و دمآوری قهوه تاثیر میگذارد. سختی دانهها به عنوان یک معیار ساده برای ارزیابی کیفیت قهوه به کار میرود.
برای اینکه بتوانید به طور دقیق با مفهوم چگالی قهوه آشنا شوید، باید عوامل موثر بر آن را بشناسید. به همین دلیل به سراغ متخصصان صنعت قهوه در کنیا و کلمبیا میرویم و و از زوایای مختلف این موضوع را بررسی میکنیم. از شما دعوت میکنیم تا انتهای این محتوا با ما همراه باشید و با اثر سختی دانهها بر مراحل مختلف فرآوری آن آشنا شوید.

چگالی دانه قهوه به چه معنا است؟
چگالی به معنای مقدار تراکم یک ماده است که از تقسیم جرم بر حجم به دست میآید. به این ترتیب منظور از چگالی قهوه، نسبت وزن دانه به حجم آن است. دانههایی که چگالی بالایی دارند به راحتی قابل تشخیص هستند. اگر دقت کرده باشید برخی از دانههای قهوه، یک شیار بزرگ و برخی دیگر شیار کوچکتری دارند. این خط که دانه را به دو قسمت تقسیم کرده است به خوبی چگالی آن را مشخص میکند.
چند دانه قهوه را بردارید و به ظاهر خطهای وسط آنها نگاه کنید، هرچه ترک کوچکتر و صافتر باشد یعنی دانه مورد نظر چگالی کمتری دارد. دانههایی که چگالی بالاتری دارند، خط وسط آنها اندکی خمیده است. متخصصان از چگالی دانهها به عنوان یک معیار مهم برای رتبه بندی قهوه بر اساس کیفیت آن استفاده میکنند. به این ترتیب هرچه چگالی قهوه بالاتر باشد ارزش بیشتر و قیمت بالاتری دارد.
چه عواملی بر تراکم دانه ها تاثیر می گذارند؟
مهمترین عاملی که بر سختی دانههای قهوه تاثیر میگذارد ارتفاع است. در ارتفاعات سرعت رشد گیلاس قهوه بسیار کندتر است در نتیجه دانهها تراکم بالاتری دارند. دانههایی که چگالی بالاتری دارند حاوی مقادیر بیشتری قند هستند، در نتیجه نوشیدنی شما شیرینتر است و طعم پیچیدهتری دارد. در این نواحی دمای هوا پایینتر است به همین دلیل مدت بیشتری طول میکشد که میوه قهوه برای برداشت آماده شود.
قهوه عربیکا در دمای ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتیگراد به خوبی رشد میکند. چنانچه دمای هوا افزایش یابد زمان لازم برای رسیدن میوهها کاهش مییابد در نتیجه دانهها پیچیدگی طعمی مورد انتظار را ندارند. چرخه کِرِبس در رشد و تکامل میوه قهوه نقش دارد. در این چرخه، استات که از مشتقات کربوهیدراتها، پروتئینها و چربیهای موجود در گیلاس قهوه است به دی اکسید کربن تبدیل میشود.
جالب است بدانید که در ارتفاعات این فرایند به آرامی انجام میشود به همین دلیل رشد و تکامل گیلاس قهوه مدت بیشتری طول میکشد. به غیر از دما و ارتفاع عوامل دیگری نیز در تعیین مقدار چگالی دانه قهوه نقش دارند. نوع دانهها، سطح بارش باران در مزارع و مقدار مواد مغذی در دسترس درخت قهوه باعث افزایش و کاهش تراکم دانهها میشوند. به عنوان مثال، قهوه بوربون در مقایسه با سایر قهوهها چگالی بالاتری دارد.
جالب است بدانید که همه میوههای قهوه به طور یکسان از مواد مغذی برخوردار نیستند. در واقع میوههایی که در انتهای شاخهها قرار دارند در مقایسه با میوههای نزدیک به تنه درخت، دسترسی کمتری به مواد مغذی دارند در نتیجه چگالی آنها پایینتر است. از سوی دیگر برخی بیماریها و آفات باعث اختلال در چرخه تکامل گیلاس قهوه میشوند. نتیجه این اختلال کاهش کیفیت قهوه و چگالی آن است.

نحوه اندازه گیری چگالی قهوه
مهمترین عاملی که متخصصان قهوه از آن برای اندازه گیری چگالی قهوه استفاده میکنند بررسی میزان سختی دانهها است. آنها با توجه به ارتفاع کشت قهوه، سختی دانهها را به چند دسته تقسیم میکنند. این درجه بندی در همه کشورها یکسان نیست و هر ناحیه قوانین خاص خودش را دارد. به عنوان مثال عبارات دانه نرم و دانه بسیار سخت برای آن دسته از قهوههایی به کار میروند که در ارتفاعات ۱۲۰۰ یا ۴۰۰۰ پایی رشد میکنند.
دمای هوا در این نقاط بسیار ناپایدارتر است اما اکسیژن بیشتری وجود دارد به همین دلیل دوره رشد و تکامل گیلاس قهوه کوتاه است. در نتیجه دانهها نرمتر هستند، از سوی دیگر اسیدیته و قند کمتری در آنها وجود دارد. در نقطه مقابل این نوع قهوه، دانههایی وجود دارند که در ارتفاع ۴۰۰۰ تا ۴۵۰۰ پایی رشد میکنند که به آنها دانه بسیار سخت میگوییم.
هرچه ارتفاع مزارع کشت قهوه از سطح زمین بیشتر باشد، اکسیژن کمتری در دسترس گیاه قهوه قرار دارد. میوه قهوه در این شرایط آب و هوایی به آرامی رشد میکند در نتیجه سختتر است و چگالی بالاتری دارد. از لحاظ عطر و طعم نیز این نوع قهوه پیچیدگی طعمی بالاتری دارد.
از سوی دیگر متخصصان قهوه با بررسی ویژگیهای فیزیکی دانهها میتوانند چگالی آنها را تشخیص دهند. در واقع ظاهر دانه اسرار درون آن را فاش میکند. هرچه خط روی دانه بازتر باشد سختی آن کمتر است. از سوی دیگر دانههایی که چگالی بالاتری دارند خط روی آنها کوچکتر و بستهتر است.
رست دانه ها بر اساس چگالی آنها
میزان سختی قهوه یکی از موارد بسیار مهم است که باید در هنگام برشته کاری دانههای قهوه به آنها توجه کنید. برخی از این موارد عبارتند از:
- درجه بندی دانهها؛
- اثر دما و هوا؛
- مقدار رطوبت.

درجه بندی دانه ها
اگر قبل از رست به درجهبندی دانههای قهوه بر اساس اندازه و سختی آنها نپردازید نتیجه مطلوبی به دست نمیآورید زیرا درجه برشته کاری آنها با یکدیگر تفاوت دارد. دانههای ریزتر زودتر از دانههای درشت برشته میشوند، این مسئله اهمیت درجهبندی دانههای مختلف را نشان میدهد. حتی در مواردی که درجه سختی و سفتی همه دانهها یکسان است، به صورت همزمان برشته نمیشوند. به همین دلیل توجه به درجه بندی قهوه به شما برای رست بهتر کمک میکند.
اثر دما و هوا
برای رست قهوه باید به دو نکته بسیار مهم به نام دما و جریان هوا توجه کنید. در دانههایی که نرمتر هستند هوای بیشتری وجود دارد زیرا چگالی آنها پایین است. این مسئله باعث میشود انتقال گرما در قسمتهای مختلف دانه به آرامی انجام شود. در صورتی که در مراحل اول رست دانهها از دمای بالا استفاده کنید احتمال سوختگی لایه بیرونی قهوه افزایش مییابد. چاره کار چیست؟ باید برشته کاری را با دمای پایینتر آغاز کنید.
از آنجایی که در دانههای سخت هیچ گونه هوایی وجود ندارد باید برشته کاری را در دمای بالا آغاز کنید. غیر از دما و جریان هوا، چگالی قهوه بر نحوه تبدیل قندهای موجود در دانهها در جریان برشته کاری تاثیر میگذارد. هرچه دانهها سختتر باشند روند تشکیل قند در آنها طولانیتر است. البته دما و موقعیت فیزیکی روستری از لحاظ ارتفاع از سطح دریا عوامل دیگری هستند که بر واکنش دانهها در حین رست تاثیر میگذارند.
مقدار رطوبت
عامل مهم دیگری که در رست قهوه باید به آن توجه کنید درصد رطوبت دانهها است. دانههایی که چگالی بالاتری دارند حاوی مقادیر بیشتری آب هستند بنابراین برای رست بهتر نباید اجازه دهید دانهها روی هم تلنبار شوند. چگالی دانهها یکی از موضوعات پیچیده و بسیار مهم قهوه است اما فقط یکی از مواردی است که متخصصان از آن برای بررسی کیفیت قهوه استفاده میکنند.
سنجش سختی دان قهوه در منزل
آشنایی با دلایل سختی و نرمی دانهها، عوامل موثر بر چگالی آنها و تاثیر چگالی بر رست قهوه به شما برای کسب نتایج مورد انتظار کمک میکند. به همین دلیل در این بخش قصد داریم نحوه اندازه گیری چگالی در منزل را توضیح دهیم. سنجش چگالی دانه قهوه یعنی بررسی نسبت جرم به حجم. برای بررسی مقدار چگالی قهوه باید از یک طرف مدرج استفاده کنید و دانهها را درون آن بریزید.
عددی که مشاهده میکنید را یادداشت نمایید. سپس دانهها را وزن کنید. اکنون جرم آنها را تقسیم بر حجم آن کنید، عددی که به دست میآید چگالی دانههای قهوه را نشان میدهد. به همین سادگی میتوانید به صورت تقریبی به اندازه گیری چگالی قهوه بپردازید.

چگالی دانه قهوه – غوغای عطر و طعم
احتمالاً تا همین چند دقیقه پیش و قبل از اینکه این محتوا را بخوانید، هنگامی که قهوه نوش جان میکردید اولین چیزی که به ذهنتان خطور میکرد عطر دلنشین و طعم منحصر به فرد آن بود. اما همانطور که دیدید چگالی دانه قهوه یکی دیگر از عواملی است که بر عطر و طعم این نوشیدنی محبوب تاثیر میگذارد.
این عامل کوچک اما بسیار تاثیرگذار مانند عوامل پشت صحنه عمل میکند و به طور مستقیم کیفیت قهوه و حتی دمآوری آن را دستخوش تغییر میکند. دانههایی که در ارتفاعات بالا رشد میکنند در مقایسه با سایر دانهها ساختاری متراکمتر و پیچیدگی طعمی بالاتری دارند.
از سوی دیگر دانههایی که در نواحی پایینتر پرورش مییابند چگالی پایینتر و پیچیدگی طعمی کمتری دارند. درک این موضوع به شما کمک میکند با توجه به ذائقه خود به انتخاب قهوه مناسب بپردازید. برای آنکه لذت چشیدن یک قهوه معرکه به جانتان بنشیند، حتما به چگالی دانهها و نحوه برشته کاری آنها توجه کنید.
فراموش نکنید که هر دانه داستانی شنیدنی برای گفتن دارد، داستانی که از مزارع قهوه در دل کوهها و دستان زحمتکش کشاورزان بیرون میآید. اکنون که با موضوع چگالی قهوه و تاثیر شگفت انگیز آن بر طعم نوشیدنی خود آشنا شدید، دفعه بعد که قصد دارید یک فنجان قهوه نوش جان کنید کمی بیشتر به دنیای پیچیده آن فکر کنید. هر جرعه قهوهای که مینوشید، پنجرهای است به دنیای زیبا و پر از رمز و راز قهوه. با عشق بنوشید و از این جادوی خوش رنگ لذت ببرید.
مترجم:
لیلا عبدالملکی
منبع:
چگالی دانه قهوه که درجه سختی نام دارد یکی از عوامل بسیار مهمی است که علاوه بر عطر و طعم قهوه بر رست و آسیاب آن نیز تاثیر میگذارد.


