قهوه یکی از محبوبترین نوشیدنیهای خوش طعم جهان است که عطر و طعم آن از دل دانههای کوچک استخراج میشود. یک مرحله به ظاهر ساده به نام عصاره گیری قهوه که به فنجانی پر از عطر و طعم تبدیل میشود. آیا تا به حال به این موضوع فکر کردهاید که عطر و طعم قهوه چگونه ایجاد میشود؟ پاسخ این سوال در تغییرات قهوه حین رست نهفته است.
برشته کاری یکی از مراحل پیچیده و شگفت انگیز فرآوری قهوه است که باعث ایجاد تغییرات شیمیایی و فیزیکی متفاوت در ساختار قهوه میشود. هنگامی که دانهها حرارت میبینند، ساختار، عطر، طعم و حتی ویژگیهای ظاهری آنها تغییر میکند. همه این تغییرات دست به دست هم میدهند و دلچسبترین نوشیدنی جهان را به وجود میآورند.
در واقع این موارد فقط بخشی از راز آفرینش این نوشیدنی پرطرفدار هستند. تغییرات شگفت انگیز قهوه حاصل فرایند برشته کاری دانهها است. در این فرایند دانههای سبز قهوه برشته میشوند و خواص شیمیایی و فیزیکی آنها تغییر میکند.
به این ترتیب رنگ سبز دانهها جای خود را به رنگ قهوهای میدهد و فرایند کاراملی شدن قندهای موجود در آنها آغاز میشود. در همین حین ساختار فیزیکی قهوه نیز تغییر میکند که این تغییر با کاهش رطوبت دانه و افزایش حجم آن همراه است.
ما در این مقاله قصد داریم سفری خاطره انگیز و مهیج به دنیای شگفت انگیز قهوه داشته باشیم. در این سفر علمی به بررسی تغییرات قهوه حین رست میپردازیم و راز عطر و طعم استثنایی این نوشیدنی را کشف میکنیم. اگر از کشف حقایق پشت پرده لذت میبرید با ما همراه باشید که از یک زاویه دیگر به کشف رازهای دانههای قهوه بپردازیم.

تغییرات فیزیکی قهوه حین رست
تغییرات قهوه حین رست بسیار گسترده است که با مجموعهای از واکنشها و تحولات همراه است. مهمترین تغییرات فیزیکی قهوه در مرحله برشت کاری به شرح زیر است:
- تغییر رنگ دانههای قهوه؛
- تغییر مقدار رطوبت موجود در دانهها؛
- تغییر در مقدار تخلخل دانهها؛
- آزادسازی روغنهای موجود در دانه.
در بخش زیر هر یک از این موارد را به تفکیک توضیح میدهیم که به صورت علمی با تغییرات قهوه حین رست آشنا شوید.
تغییر رنگ دانه های قهوه
بدون تردید اولین موضوعی که در خصوص تغییرات قهوه حین رست به ذهن ما میرسد، همین تغییرات ظاهری دانهها است. دانههای قهوه قبل از برشته کاری سبز مایل به آبی هستند اما گرما باعث تغییر رنگ آنها میشود. به تدریج که دانهها در معرض گرما قرار میگیرند و برشته میشوند رنگ آنها به دارچینی تغییر میکند. هرچه دانهها بیشتر حرارت ببینند، رنگ آنها تیرهتر میشود.
در واقع این تغییر رنگ به علت کاراملی شدن قندهای موجود در دانهها رخ میدهد. ابتدا لایه بیرونی قهوه شروع به تغییر رنگ میکند، سپس گرما به مرکز آن منتقل میشود. نکته مهمی که باید در خصوص رست قهوه بدانید آن است که لایههای داخلی و خارجی به صورت همزمان برشته نمیشوند.
به این ترتیب رنگ لایه بیرونی نمیتواند ملاک دقیقی برای تعیین درجه رست لایههای داخلی باشد. میزان برشته کاری دانهها بر عطر و طعم قهوه و اسیدیته آن تاثیر میگذارد. در واقع قهوه لایت عطر و طعم بیشتری دارد، شیرینتر است، و اسیدیته آن در مقایسه با سایر قهوهها کمتر است.

تغییر مقدار رطوبت موجود در دانه ها
یکی از مهمترین تغییرات قهوه حین رست آن است که همانند اکثر دانهها هنگامی که در معرض گرما قرار میگیرد، مقداری از عناصر خود را از دست میدهد. یکی از مهمترین عناصر موجود در قهوه، رطوبت آن است. در واقع دانههای سبز قهوه حدود ۱۲ تا ۲۰ درصد آب دارند که در پایان رست، مقدار رطوبت آنها به دو و نیم درصد کاهش مییابد.
در این حین به غیر از رطوبت مقداری از مواد آلی موجود در قهوه به صورت گازهای فرار و گاز دی اکسید کربن از دست میروند. نتیجه این تغییر و تحولات یکی از خوش طعمترین قهوههای جهان است. در واقع هرچه قهوه برشتهتر شود، بادی آن قویتر است. قهوه دارک رست با قهوهای که سوخته است تفاوت زیادی دارد، بنابراین به هیچ عنوان آنها را با هم اشتباه نگیرید.
تغییر در مقدار تخلخل دانه ها
یکی از جالبترین تغییرات قهوه حین رست مربوط به یک موضوع مهم به نام تخلخل پذیری دانهها است. دانههای سبز قهوه دیواره سلولی بسیار سفتی دارند در نتیجه تخلخل آنها پایین است. احتمالا شما نیز انتظار دارید که این دیواره سلولی در مرحله برشته کاری دانهها بشکند. درست حدس زدیم؟
خدمت شما عارضیم که حرارت و فشار ناشی از آزاد شدن گاز دی اکسید کربن باعث شکسته شدن دیواره سلولی دانهها نمیشود. در کمال تعجب، دیواره سلولی منبسط میشود اما نمیشکند. دلیل این تغییرات جالب وجود قندهای موجود در قهوه است. به این ترتیب با توجه به درجه برشته کاری و نوع قهوه، دانهها تا دو برابر بزرگتر میشوند.
در این مرحله مقدار قابل توجهی گاز دی اکسید کربن آزاد میشود که مقداری از آن درون دانه باقی میماند. برخلاف تصور عموم، نباید بلافاصله پس از رست قهوه از آن استفاده کنیم. این موضوع که گاز زدایی قهوه چند روز طول میکشد به درجه رست و نحوه دمآوری قهوه بستگی دارد.
هرچه دانهها برشتهتر باشند، فرایند دیگس یا همان گاز زدایی به سرعت انجام میشود. قهوههای لایت و دارک رست به زمان بیشتری برای گاز زدایی نیاز دارند. همه این مراحل دست به دست یکدیگر میدهند و باعث میشوند تخلخل پذیری دانه افزایش یابد. در نتیجه میتوانیم به راحتی به عصارهگیری قهوه بپردازیم.

آزادسازی روغن های موجود در دانه
دانههای قهوه حاوی مقدار قابل توجهی روغن هستند. در مرحله رست قهوه به علت فشاری که به دانه وارد میشود، روغنهای موجود در لایههای داخلی به سمت لایههای خارجی حرکت میکنند. در نتیجه یک لایه روغن روی سطح دانه را میپوشاند. علاوه بر این روغنها ترکیبات شیمیایی فرار مختلفی نیز به وجود میآیند که بخش قابل توجهی از آنها در دمای اتاق تبخیر میشوند.
برخی از این ترکیبات فرار در یک فرآیند شیمیایی به نام تخریب اشترکر ایجاد میشوند. متخصصان در مرحله رست قهوه ۹۰۰ ترکیب شیمیایی فرار را شناسایی کردهاند که ۴۰ مورد از آنها با رایحه دلپذیر قهوه ارتباط دارند. از این میان میتوانیم به آلدئیدها اشاره کنیم که طعمهای میوهای قهوه را به وجود میآورند.
طعمهای کاراملی مدیون فورانها است و گایاکول مسئول طعم دودی و تند و تیز قهوه است. در حالت عادی این ترکیبات فرار در فضا ناپدید میشوند یا با مولکولهای آزاد هوا واکنش میدهند. اما این مسئله در خصوص قهوه متفاوت است.
به عبارتی روغنهای موجود در سطح دانهها این ترکیبات را به دام میاندازند و به حفظ عطر و طعم قهوه کمک میکنند. روغنهایی که روی سطح دانههای قهوه دیده میشوند به هیچ عنوان ملاکی برای تعریف کیفیت قهوه نیستند. در حقیقت، این لایه روغنی فقط بر عطر و طعم قهوه تاثیر میگذارد.
تغییرات شیمیایی قهوه حین رست
مرحله برشته کاری دانههای قهوه به یک فرآیند شیمیایی بسیار مهم به نام پیرولیز بستگی دارد. آستانه تحمل دما در همه عناصر یکسان نیست و هر یک از آنها تا حد مشخصی میتوانند دما را تحمل کنند. در فرآیند پیرولیز، این عناصر در دمایی بالاتر از آستانه تحمل خود قرار میگیرند.
حاصل این فعل و انفعالات شیمیایی تولید ترکیبات فرار و یک ماده جامد کربن دار است. در مرحله برشته کاری قهوه نیز دقیقاً همین اتفاقات رخ میدهد با این تفاوت که از سوختن دانهها و تولید کربن جلوگیری میکنیم. تغییرات شیمیایی قهوه حین رست که به علت این فرایند ایجاد میشوند، به شرح زیر هستند:
- واکنش میلارد؛
- تخریب اشترکر؛
- کاراملی شدن قندها؛
- کاهش کافئین.
در بخش زیر این مراحل را به تفکیک توضیح میدهیم.

واکنش میلارد یکی از مهمترین تغییرات قهوه حین رست
واکنش میلارد مجموعهای پیچیده از فعل و انفعالات شیمیایی است که هنگام گرمادهی به قهوه ایجاد میشود. این واکنش باعث میشود سطح دانهها برشتهتر شود و پیچیدگی طعمی به وجود بیاید. هنگامی که دانههای قهوه در معرض دمای ۱۵۰ درجه سانتیگراد قرار میگیرند، واکنش میلارد آغاز میشود.
در واقع دانهها گرما را جذب میکنند و به تدریج رنگ آنها تغییر میکند. دلیل تغییر رنگ دانههای قهوه تولید مولکولهایی به نام ملیانویدینها است.قبل از شروع رست رنگ دانهها سبز است، به تدریج رنگ آنها به زرد روشن تغییر میکند و در پایان برشته کاری تیرهتر میشوند. مولکولهای ملیانویدین علاوه بر تغییر رنگ دانهها به ایجاد بادی قوی و طعم متفاوت آنها نیز کمک میکنند.
تغییر دما و زمان برشته کاری تاثیر زیادی بر طعم نهایی قهوه میگذارد. به عبارتی هرچه زمان انجام واکنش میلارد طولانیتر باشد قهوه ویسکوزتر است. از سوی دیگر قهوه زمانی شیرینتر و اسیدی تر است که واکنش میلارد در زمان کوتاهتری انجام شود. شیرینی و اسیدیته قهوه به مقدار اسید سیتریک و اسید تارتاریک موجود در دانهها بستگی دارد.
این اسیدها نتهای شیرین و میوهای قهوه را به وجود میآورند. چنانچه مدت انجام واکنش میلارد طولانیتر باشد، اسید تارتاریک و اسید سیتریک از بین میروند. اگر دقت کرده باشید گاهی اوقات قهوه تلخ و گس است. این طعمها که کمی ناخوشایند هستند به اسید کلروژنیک موجود در قهوه ارتباط دارند.
هنگامی که دانههای قهوه در معرض دمای بالا قرار میگیرند، اسید کلروژنیک به اسید کافئیک و اسید کویینیک تبدیل میشود که نتیجه آن احساس تلخی قهوه است.

تخریب اشترکر
تخریب اشترکر آخرین مرحله از واکنش میلارد است. هنگامی که دما بالا میرود و دانهها شروع به جذب گرما میکنند، یک مجموعه از واکنشهای شیمیایی بین قندهای کاهنده (کتوز یا آلدوز) و یک گروه از آمینو اسیدهای آزاد موجود در قهوه ایجاد میشود.
نتیجه این فعل و انفعالات تولید چند گروه از مولکولهای حلقوی و چند حلقهای مانند آلدئیدها و کتونها است که به قهوه عطر و طعم میبخشند. اگرچه اطلاعات ما در خصوص این ترکیبات محدود است، مطمئن هستیم که این واکنشها برای ایجاد عطر و طعم قهوه کاملا ضروری هستند.
کاراملی شدن قندها
در مرحله رست قهوه، هنگامی که دما به ۱۷۰ درجه سانتیگراد میرسد، زنجیرههای پیچیده کربوهیدرات به مولکولهای کوچک قند تبدیل میشوند. این مولکولها به راحتی در آب حل میشوند به همین دلیل به نوشیدنی شما طعم شیرین دلچسبی میدهند. هنگامی که دما افزایش مییابد کربوهیدراتها به مولکولهای قند تبدیل نمیشوند زیرا میسوزند. در نتیجه قهوه دارک رست، تلخ است اما قهوه لایت و مدیوم طعم کاراملی جذابی دارند.
کاهش کافئین
یکی دیگر از تغییرات قهوه حین رست، کاهش مقدار کافئین موجود در دانهها است. در واقع هنگامی که از درجه مدیوم برای برشته کاری دانهها استفاده میکنیم، حدود ۱۰ درصد از کافئین موجود در قهوه از بین میرود. همانطور که میدانید هر چه زمان و درجه برشته کاری قهوه بیشتر باشد، مقدار بیشتری از ترکیبات آن از بین میروند. این مسئله در خصوص کافئین نیز صدق میکند، به عبارتی هرچه درجه رست قهوه بالاتر باشد کافئین کمتری دارد.

تغییرات قهوه حین رست، کشف ناشناخته ها
همانطور که متوجه شدید برشته کاری قهوه فقط ایجاد تغییرات ساده در عطر و رنگ دانهها نیست. رست دانهها یک سفر علمی و جذاب است که دانههای خام و سبز قهوه را به دنیایی از عطر و طعم شگفت انگیز تبدیل میکند. تغییرات قهوه حین رست از قبیل واکنش میلارد و کاراملی شدن قندهای موجود در دانه به ایجاد پیچیدگی طعمی کمک میکنند.
به این ترتیب هنگامی که قهوه میخوریم میتوانیم لایههای طعمی متفاوت را احساس کنیم. تغییرات شیمیایی در کنار تغییرات فیزیکی از قبیل افزایش حجم و کاهش رطوبت دانهها با تاثیر مستقیم بر عصاره گیری قهوه همراه است و بر کیفیت نهایی آن تاثیر میگذارد.
به عبارتی مراحل مختلف برشته کاری و تغییرات کوچکی که ایجاد میشوند مسئول طعم نوشیدنی ما هستند. رست قهوه یک هنر ارزشمند است که تلاقی دانش و هنر، دوشادوش یکدیگر به ما برای کشف لایههای طعمی قهوه کمک میکنند.
اگر عاشق قهوه و برشتهکاری آن هستید و میخواهید در این دنیای جذاب صاحب کسب و کار خود باشید، دوره آموزش رست قهوه شما را با همه مهارتهای مورد نیازتان آشنا میکند. به این ترتیب با انواع دان قهوه، هنر برشته کاری و مهارتهای ارزیابی قهوه آشنا میشوید.
با شرکت در این دوره زیر نظر اساتید خوشنام کافه نیرو همه مهارتهای مورد نیاز برای حرفهای شدن را یاد میگیرید.
از همین حالا به راهاندازی کافه رستری یا کارگاه رست خود فکر کنید.
مترجم:
لیلا عبدالملکی
منبع:


