قهوه یکی از محبوبترین نوشیدنیهای جهان است که میلیونها نفر در سراسر جهان روز خود را با آن آغاز میکنند. واقعا چه رازی در دل دانههای قهوه نهفته است که از آن یک نوشیدنی خوش عطر و طعم میسازد؟ آیا از ساختار شیمیایی قهوه چیزی میدانید؟ آیا تا به حال به این موضوع فکر کردهاید که ساختار مولکولی قهوه چگونه است؟
در هر جرعه از این نوشیدنی دلچسب، ترکیبات شیمیایی و مولکولهای متعددی وجود دارد که همه آنها دست به دست یکدیگر میدهند و تجربهای شگفتانگیز را به ما هدیه میدهند. در واقع قهوه فقط یک نوشیدنی کافئین دار ساده نیست بلکه ترکیبی شگفت انگیز از چندین ماده شیمیایی متفاوت است.
هر یک از ترکیبات موجود در قهوه نقش به سزایی را در عطر و طعم آن ایفا میکنند. به عنوان مثال کافئین یکی از مهمترین مولکولهای موجود در قهوه است که باعث افزایش تمرکز و انرژی میشود؛ از سوی دیگر ترکیبات آنتی اکسیدانی بر خواص شگفت انگیز این نوشیدنی میافزایند.
در این محتوا قصد داریم نگاهی نو به ساختار شیمیایی قهوه بیندازیم و مولکولهای آن را بررسی کنیم. در مرحله بعد تاثیر هر یک از این ترکیبات شیمیایی را بر مزه قهوه توضیح میدهیم. سپس فرایندهای شیمیایی که در مرحله دمآوری قهوه ایجاد میشوند را بررسی میکنیم.
مطالعه ساختار شیمیایی قهوه چیزی فراتر از یک ارزیابی علمی است زیرا قرار است علم و هنر دمآوری قهوه به شما یک تجربه شگفت انگیز را هدیه بدهند. لطفاً تا انتهای این محتوا با ما همراه باشید که با ساختار شیمیایی قهوه آشنا شویم و از اسرار مولکولی آن پرده برداریم.

ساختار شیمیایی قهوه زیر میکروسکوپ
در یک دانه قهوه میلیونها سلول وجود دارد و دانشمندان توانستهاند فقط ۸۵۰ مورد از این ترکیبات را شناسایی کنند. هنگامی که دانههای قهوه در معرض گرما قرار میگیرند بیش از هزار ترکیب شیمیایی مختلف آزاد میشود. انگار گرما آنها را از پناهگاه امن خود بیرون میکشاند و تغییراتی را در ساختار آنها ایجاد میکند.
دانههای خام قهوه، سبز رنگ و بسیار متراکم هستند. نیمی از ساختار شیمیایی قهوه از کربوهیدراتهای مختلف ساخته شده است و نیمی از آن را آب، پروتئین، چربی، اسیدهای مختلف و آلکالوئیدها (ترکیبات آلی طبیعی) تشکیل میدهند. در بخش زیر به طور دقیق به بررسی این ترکیبات میپردازیم که به خوبی با این ترکیبات آشنا شوید. ترکیبات اصلی قهوه عبارتند از:
- ۰/۱ درصد ترکیبات معطر و فرار؛
- ۰/۸ – ۲/۵ درصد انواع آلکالین؛
- ۴ درصد مواد معدنی؛
- ۴ – ۵ درصد انواع اسید؛
- ۱۱ درصد پروتئین؛
- ۱۰ – ۱۳ درصد آب؛
- ۱۰ – ۱۳ درصد چربی؛
- ۳۰ – ۴۰ درصد کربوهیدرات.
آلکالوئید
در دانههای سبز قهوه دو نوع آلکالوئید وجود دارد به نام کافئین و تریگونلین. کافئین که معرف حضور شما است و اصلا قهوه را با همین کلمه میشناسیم. تریگونلین نیز در گیاهان نقش هورمونی دارد و دارای خواص ضد دیابت، ضد سرطان و ضد میگرن است. کافئین حدود یک درصد و تریگونلین حدود دو درصد از حجم دانه قهوه را به خود اختصاص میدهند.
این دو ماده باعث تلخی قهوه میشوند و دلیل محرک بودن قهوه نیز همین دو ماده است. در واقع ده درصد از علت تلخی قهوه به کافئین ارتباط دارد و درخت قهوه به منظور دفاع از خود در برابر حشرات و آفات به تولید کافئین میپردازد. قهوه عربیکا در نواحی مرتفع رشد میکند و از آنجایی که در این نواحی حشرات کمتری وجود دارند مقدار کافئین دانههای قهوه عربیکا نیز کمتر است.
تریگونلین که مهمترین دلیل تلخی قهوه است در مرحله رست به مولکولهای دیگری تبدیل میشود و ترکیبات معطر متعددی را آزاد میکند که یکی از آنها نیکوتینیک اسید است. هر صد گرم عصاره قهوه دارک رست حاوی ۴۰ گرم نیکوتینیک اسید است که به آن نیاسین یا ویتامین B نیز میگوییم.

آب مهمترین مولکول در ساختار شیمیایی قهوه
آیا میدانستید ۱۰/۵ تا ۱۱/۵ درصد از وزن قهوه سبز از آب تشکیل شده است؟ آیا تا به حال احساس کردهاید قهوه شما طعمی عجیب و غریب شبیه دمنوش گیاهی میدهد؟ راز این طعم ناخوشایند در مقدار رطوبت موجود در دانههای قهوه نهفته است. اگر رطوبت دانهها کم باشد نوشیدنی شما طعم دلچسبی نخواهد داشت.
برای رست دانههایی که رطوبت کمتری دارند باید احتیاط کنیم زیرا به سرعت برشته میشوند و یک لحظه غفلت باعث سوختگی آنها میشود. در صورتی که مقدار آب موجود در دانههای قهوه بیشتر از ۱۲ درصد باشد احتمال رشد قارچ روی آنها افزایش مییابد و قهوه طعم دلپذیر خود را از دست میدهد. از سوی دیگر، رطوبت باعث میشود فرآیند انتقال گرما درون دانهها به کندی انجام شود در نتیجه شما به زمان بیشتری برای رست قهوه نیاز دارید.
گازها و ترکیبات معطر
هنگامی که یک فنجان قهوه دم میکنیم رایحه دلپذیر آن فضا را عطرآگین میکند. این بوی خوش مدیون ترکیبات معطر موجود در دانههای قهوه است. در واقع در هر دانه سبز قهوه بیش از ۲۰۰ ترکیب فرار وجود دارد که در مرحله برشته کاری به ترکیبات معطر تبدیل میشوند. محققان موفق شدهاند بیش از ۸۰۰ ترکیب معطر را در دانههای برشته قهوه کشف کنند.

قند موجود در ساختار شیمیایی قهوه
قند موجود در دانههای قهوه از نوع ساکارز (قند گیاهی) است و حدود ۶ تا ۹ درصد از حجم دانه قهوه را به خود اختصاص میدهد. ساکارز در تعیین مقدار اسیدیته قهوه نقش دارد زیرا در مرحله برشته کاری باعث تولید استیک اسید میشود.
چربی ها
حدود ۱۶ درصد از حجم دانه سبز قهوه از چربیها (عمدتا تری گلیسرید) تشکیل شده است. چربی به هیچ عنوان قابلیت انحلال (حل شدن در آب) را ندارد بنابراین هنگام دمآوری قهوه یک لایه چربی را در فنجان خود میبینیم. چربیها که یکی از مهمترین مولکولها در ساختار شیمیایی قهوه هستند به حفظ عطر و طعم آن کمک میکنند در نتیجه قهوه طعم دهانی دلپذیرتری دارد. یکی از معایب چربیهای موجود در قهوه آن است که به سرعت اکسیده میشوند بنابراین باید همیشه از قهوهای استفاده کنید که مدت زیادی از رست آن نمیگذرد.
انواع پروتئین
آمینو اسیدهای آزاد و پروتئینها ۱۰ تا ۱۳ درصد از وزن دانه قهوه را به خود اختصاص میدهند. در مرحله دمآوری قهوه، قند و آمینو اسیدهای موجود در آن با یکدیگر واکنش میدهند و حاصل این فعل و انفعالات ایجاد طعم شیرینی، تلخی، رایحه دلپذیر و رنگ قهوهای دانهها است.
اسیدهای طبیعی
اسیدهای طبیعی (ارگانیک اسیدها) که عمدتاً شامل اسید کلروژنیک است حدود ۷ تا ۱۰ درصد از حجم دانه سبز قهوه را تشکیل میدهند. اسیدیته قهوه، ترشی و تلخی آن مدیون همین اسیدها است. جالب است بدانید که مقدار این اسیدها در قهوه ربوستا بیشتر است به همین دلیل نسبت به قهوه عربیکا تلختر است.
اسیدهای طبیعی مقادیر زیادی آنتی اکسیدان دارند که برای حفظ سلامت گیاه قهوه مفید هستند. هنگامی که ما یک فنجان قهوه مینوشیم آنتی اکسیدانهای مختلف را وارد بدن خود میکنیم و از خواص بینظیر آنها بهرهمند میشویم. سایر اسید ارگانیکهای موجود در قهوه عبارتند از:
- اسید سیتریک؛
- اسید کویینیک؛
- اسید کافئیک؛
- اسید مالیک؛
- اسید استیک؛
- اسید فورمیک.

ساختار شیمیایی قهوه- پیچیدگی طعم و مزه
هر جرعه از قهوهای که مینوشیم ما را به دنیای جذاب عطر و طعم میبرد. در واقع قهوه یک جهان پیچیده از مولکولهای مختلف است که با هنر دمآوری دانهها به شیوههای مختلف آمیخته است و سلامتی و انرژی را برای جسم و ذهن ما به ارمغان میآورد. کافئین موجود در قهوه به ما انرژی میدهد، آنتی اکسیدانها به حفظ سلامت بدن کمک میکنند و ترکیبات معطر موجود در دانهها تجربهای شگفت انگیز از عطر و طعم را به ما هدیه میدهند.
در مراحل رست و دمآوری، ساختار شیمیایی قهوه اندکی تغییر میکند. این فرایندها باعث میشوند طیف وسیعی از عطر و طعم در نوشیدنی ما به وجود بیاید و به ما یادآوری کند که چگونه هنر و علم میتوانند یک تجربه ساده را به یک ماجراجویی مولکولی تبدیل کنند.
آشنایی با ساختار شیمیایی قهوه به ما کمک میکند از نوشیدنی خود لذت بیشتری ببریم و با اسرار ناگفته آن آشنا شویم. دفعه بعد که قصد داشتید یک فنجان قهوه را نوش جان کنید به ساختار شیمیایی دانهها و جهان شگفتانگیز آنها فکر کنید. طبیعت، علم و هنر تهیه نوشیدنیهای مختلف ما را به یک فنجان آرامش و انرژی دعوت میکنند.
اگر به قهوه و تهیه نوشیدنیهای مختلف بر پایه قهوه علاقه دارید؛ دوره آموزش باریستا سکوی پرتاب شما به این جهان پر رمز و راز است که میتوانید در کنار اساتید حرفهای ما به صورت تخصصی آموزش ببینید و راهی بازار کار شوید. با کافه نیرو حرفهای شوید و با اطمینان در این مسیر خوش عطر و بو گام بردارید.
مترجم:
لیلا عبدالملکی
منبع:
در ساختار شیمیایی قهوه ترکیبات مهمی مانند چربیها، قند، آب، مواد معدنی و ویتامین وجود دارد که به پیچیدگی عطر و طعم این نوشیدنی کمک میکنند.


