قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی با قهوهی معمولی یا تجاری که از فروشگاههای قهوه و چای میخرید؛ فرق میکند. محصولی است که استانداردهای بالایی دارد.
قهوه تخصصی در رتبهبندی تخصصی قهوه، از 100 امتیاز، 80 امتیاز یا بالاتر را به خود اختصاص میدهد.
این سیستم رتبهبندی را SCA (انجمن قهوه تخصصی) تعیین میکند. که قوانین و مقررات سختگیرانهای را در مورد رتبهبندی قهوه وضع کرده است.
قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی چیست؟

ایده اصلی پشت قهوه تخصصی، ارائه قهوهای است که در آن هر مرحله از سفر قهوه از مزرعه تا فنجان (شامل: کشاورزی، فرآوری، رست و در نهایت باریستایی) را با دقت کنترل و بررسی میکنند. این قهوه باید انتظارات خاصی را برآورده کند تا جایگاه تخصصی خود را پیدا کند. این خبر خوبی برای هر عاشق قهوه است، زیرا میتوانید هر روز صبح از نوشیدن یک فنجان قهوه با کیفیت بالا لذت ببرید.
دانههای قهوه تخصصی را معمولاً در ارتفاعات بالا، با کنترل دقیق آب، هوا و خاک کشت میکنند.تا بتوانند طعمهای بینظیری را ایجاد کنند. تولیدکنندگان قهوه تلاش زیادی میکنند تا مزرعه قهوه ایدهآل برای کشت قهوه اسپشیالیتی را پیدا کنند. پس از خروج از مزرعه، در مراحل فرآوری قهوه هم نهایت دقت و کیفیت را لحاظ میکنند. در نتیجه، یک کیسه قهوه با طعم عالی، از منابع پایدار، آماده است تا شما را شگفتزده کند.
قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی را چطور رتبهبندی میکنند؟

همانطور که گفتیم، قهوهی تخصصی باید حداقل امتیاز ۸۰ را کسب کند. این امتیازدهی را یک متخصص تست قهوهی دارای گواهینامه و مورد تأیید انجمن قهوهی تخصصی انجام میدهد.
مراحل زیادی برای رتبهبندی وجود دارد و اگر قرار است قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی باشد، همه افراد درگیر در این فرآیند باید به قوانین سختگیرانه پایبند باشند. این بدان معناست که کشاورزان قهوه، خریداران قهوهی سبز، برشتهکاران قهوه و باریستاها باید همگی در طول فرآیند هماهنگ باشند، در غیر این صورت، قهوه تخصصی نخواهد بود.
فرآیند امتیازدهی به دانه سبز
فرآیند امتیاز دهی به قهوههای تخصصی بسیار سختگیرانه است. در واقع، عواملی را در نظر میگیرند که حتی به آنها فکر هم نمیکردید! مثلا، در طول ارزیابی، سطح روشنایی اتاق باید برای هر رتبهبندی یکسان باشد، همچنین اندازه میز. این استانداردسازی تضمین میکند که هر دانه سبز قهوه ارزیابی عادلانه دارد.
برای ارزیابی دانههای سبز قهوه، سرفصلی به نام عیوب دانه سبز (Green Bean Defect) وجود دارد. دو مدل عیب یا خرابی برای دانه سبز داریم: عیب اصلی (Full Defect) و عیب ثانویه (Partial Defect). عیب اصلی نسبت به عیب ثانویه تاثیر گذاری بیشتری روی دانه سبز دارد.
برای اینکه یک قهوه، اسپشیالیتی یا تخصصی باشد، نباید هیچ کدام از عیوب اصلی را داشته باشد. عیوب در این دسته میتواند شامل مواردی مانند دانه کاملا سیاه (Full Black) یا کاملا ترش (Full Sour) باشد که طعم نوشیدنی قهوه خروجی را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد. قهوه همچنین نباید بیش از ۵ دانه با عیب ثانویه را داشته باشد. این نقصها شامل دانههای نارس، آسیبدیده، ترکخورده و … است.
اگر دانه از همه اینها جان سالم به در ببرد، رسماً یک دانه قهوه تخصصی است!
قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی را کجا کشت میکنند؟

کشورهای تولیدکنندهی اصلی قهوه در جهان مانند برزیل، اتیوپی، ویتنام و کلمبیا (همانطور که انتظار میرود) از تولیدکنندگان اصلی قهوهی تخصصی هستند.
با این حال کشورهای دیگری هم که آب و هوای آنها قهوههایی با طعم منحصر به فردتر تولید خواهد کرد، در مسیر کشت و تولید قهوههای اسپشیالیتی قدم گذاشتهاند. این روزها، دیدن قهوههای تخصصی از رواندا یا کاستاریکا غیرمعمول نیست. حتی کشورهایی مانند پاناما و بولیوی که تولید قهوهی آنها بسیار کم است؛ شاهد بازدید برشتهکاران قهوه از سرزمینهای خود برای یافتن پتانسیل کشت قهوههای تخصصی هستند.
در اصل، هر کشوری میتواند قهوهی تخصصی تولید کند، تا زمانی که معیارهای سختگیرانه انجمن قهوهی تخصصی را برآورده کند.
فرآیند تولید قهوه تخصصی 4 مرحله اصلی دارد:

1. کشاورز دانه سبز قهوه
دانه سبز قهوه در واقع شروع همه چیز است.
کشاورزان قهوه قبل از رسیدن به مهارت و تخصص یک تولیدکننده قهوههای اسپشیالیتی سالها تجربه در زمینه کشاورزی قهوه داشتهاند. کسب تجربه و البته دانش تخصصی کشاورزی قهوه در طی سالیان، به آنها مهارت کافی میدهد تا محصول دانه قهوه خود را به کمال برسانند.
کشاورزان قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی درک بسیار خوبی از محیط و گیاهان خود دارند. عناصر تأثیرگذار مانند آب و هوا و ترکیب خاک را به دقت رصد میکنند تا از رشد بی نقص دانه قهوه اطمینان حاصل کنند. بدون این دانش عمیق، کشاورز نمیتواند دانههای قهوه با کیفیت بالا پرورش دهد.
معمولاً، برشتهکاران قهوه با مزارع قهوه ارتباط برقرار میکنند تا بتوانند دانههای کشاورزان و تکنیکهای کشاورزی آنها را بهتر درک کنند. در نهایت، هر دو کسبوکار از این رابطه ویژه سود میبرند.
2. خریدار دانه سبز قهوه

نفر بعدی خریدار قهوه سبز است.
خریدار اساساً قاضی قهوه است. آنها قهوه را ارزیابی میکنند و در مورد اینکه آیا قهوه تخصصی است یا خیر و در صورت وجود، در کجای رتبهبندی قرار میگیرد، نظر خود را ارائه میدهند.
این فرآیند را با کاپینگ قهوه انجام میدهند. که در آن قهوه را مشاهده، بو و مزه میکنند. طعمها، غلظت، اسیدیته و طعمیاد قهوه را در طول این فرآیند کشف میکنند و به کشاورزان قهوه، برشتهکاران و باریستاها منتقل میکنند. کاپینگ و ارزیابی قهوه خیلی مهم است. زیرا کشاورزان میتوانند در مورد محصول خود بازخورد دریافت کنند. برشتهکاران قهوه میتوانند مشخصات دانههای قهوه را قبل از برشتهکاری درک کنند و باریستاها میتوانند عصاره گیری یا دم آوری قهوههای خود را ارزیابی کنند.
3. برشتهکار دانه سبز قهوه

پس از اتمام ارزیابی، زمان برشته کردن دانه فرا میرسد.
برشتهکاران قهوه واقعاً با برشتهکاری یا رست قهوه مانند یک هنر رفتار میکنند. رست یک فرآیند فوقالعاده ظریف است که در آن تغییرات کوچک میتواند تغییرات بزرگی در طعم ایجاد کند. برشتهکاران از خریداران قهوه سبز در مورد نتهای طعمی اطلاعات دریافت میکنند و تصمیم میگیرند که چگونه میخواهند برشتهکاری را ادامه دهند. برخی از طعمها را میتوان از طریق برشتهکاری قهوه بهبود بخشید، بنابراین برای رست قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی قطعاً به یک برشتهکار باتجربه نیاز است.
4. باریستا حرفهای
در نهایت، دانههای قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی در دست یک باریستا قرار میگیرد تا با مهارت و توانایی که دارد آن را دم کند.
باریستا حرفهای و مناسب برای دمآوری قهوههای تخصصی، از منشأ دانه قهوه، تکنیکهای کشاورزی و نکات قهوه آزمایی آن آگاهی دارد. او میداند که بهترین روش دمآوری برای آشکار کردن طعمهای هر مدل قهوه تخصصی، کدام است.
همه قهوههای تخصصی فرآیند دمآوری یکسانی ندارند. برخی از دانههای قهوه اسپشیالیتی برای گجتهای فیلتری مانند کمکس یا کالیتا ویو بهتر هستند، در حالی که برخی دیگر برای اسپرسو بهتر هستند.
وقتی که باریستا بداند چگونه دانههای قهوه تخصصی را به بهترین شکل دم کند، یک فنجان قهوه با عطر و طعم فوق العاده خواهید داشت.
تاریخچه قهوه اسپشیالیتی یا تخصصی

از نظر تاریخچه قهوه، قهوه تخصصی مفهومی کاملا جدید است. ریشه این اصطلاح به سال ۱۹۷۳ باز میگردد؛ زمانی که ارنا ناتسن، متخصص (و اسطوره) قهوه نروژی، خودش این عبارت را ابداع کرد. ارنا با تأمینکنندگان خردهفروشی قهوه کار میکرد؛ روشی که در آن زمان برای ترویج قهوه تکخاستگاه غیرمعمول بود. او در صنعت قهوه انقلابی ایجاد کرد و نگرش افراد حاضر در آن را نیز تغییر داد. در واقع، بدون ارنا، ممکن بود ما این مقاله را نمینوشتیم، بنابراین تمام اعتبار به او و کار پیشگامانهاش تعلق میگیرد!
با این حال، در سالهای اخیر، قهوه تخصصی چند بار احیا شده است. این شور و شوق واقعاً در اوایل دهه ۲۰۰۰ و دوباره در ۸ سال گذشته آغاز شد. یک انگیزه واقعی برای نگاه به قهوه به شیوه «ترجیج کیفیت بر کمیت» وجود داشت. علاقهمندان به قهوه میخواستند از قهوهای که فقط یک محرک بود و برای گذراندن شلوغی صبحگاهی مسافران استفاده میشد، فاصله بگیرند. در عوض، قرار بود قهوه را سرشار از عطر و طعم و با دقت و مهارت بالا دم کنند.


