قهوه، این نوشیدنی پرطرفدار که به میلیونها نفر کمک میکند صبحی دلپذیر و پر از انرژی را آغاز کنند، سفری پرماجرا و طولانی را از مزرعه تا فنجان طی میکند. همه ما به طعم و عطر دلپذیر قهوه فکر میکنیم و هیچ اطلاعی از بیماری های قهوه و مشکلات کشت و برداشت آن نداریم. آفات و بیماری های قهوه بزرگترین مانعی هستند که کشاورزان را به چالش میکشند.
این آفات گاهی اوقات آنقدر ویرانگر هستند که به سرعت مزارع قهوه را نابود میکنند و زحمات و رنج یک سال کشاورزان را به باد میدهند. یکی از موضوعات نگران کننده در زمینه کشت قهوه آن است که در برخی موارد این بیماری ها باعث نابودی مزارع یک منطقه وسیع میشوند. این دشمنان خاموش، زندگی کشاورزان و همه افراد فعال در این صنعت را نیز دچار چالش میکنند.
از این رو آشنایی با بیماری های قهوه و روشهای پیشگیری و کنترل این تهدیدات بسیار ضروری است. از بین بردن آفات و بیماریها به معنای افزایش کیفیت و کمیت قهوه است. بنابراین در این مقاله به بررسی مواردی میپردازیم که تهدیدی جدی برای صنعت قهوه محسوب میشوند. بیایید سفری کوتاه را به مزارع قهوه آغار کنیم و با چالشهای کشت قهوه آشنا شویم.
هر فنجان قهوه فقط یک نوشیدنی خوش طعم و کافئین دار نیست بلکه داستانی از عشق، تلاش و مقاومت است. با شناخت چالشهای این صنعت و تلاش برای رفع آنها میتوانیم به حفظ این میراث جهانی کمک کنیم. در این محتوا روشهایی برای محافظت از این محصول ارزشمند را معرفی میکنیم که به صورت علمی با این دنیای ناشناخته آشنا شوید.

بیماری های اصلی قهوه و روش های کنترل آنها
هنگامی که تعداد حشرات، حیوانات و گونههای خاصی از موجودات زنده به صورت بیرویه افزایش یابد، یک تهدید جدی برای مزارع قهوه محسوب میشوند. تکثیر و رشد ناگهانی و گسترده این موجودات باعث اختلاف در چرخه تولید و برداشت قهوه میشود. در برخی موارد که شدت آلودگی بالا است به طور کامل محصولات این مزارع نابود میشوند.
درخت قهوه به شدت مستعد بیماری و آفات مختلف است به همین دلیل باید کشاورزان در تمام طول سال از آن مراقبت کنند که آفات و بیماری های قهوه فرصت تکثیر پیدا نکنند. برخی از شایعترین آفات قهوه عبارتند از:
- زنگ زدگی برگ قهوه؛
- لکه برگ آمریکایی؛
- مینوز برگ قهوه؛
- سوسک میوهخوار قهوه؛
- شپشک ریشه؛
- لکه برگی سرکوسپورای.
زنگ زدگی برگ قهوه
یکی از مهمترین بیماری های قهوه، زنگ زدگی برگها است. این بیماری قارچی باعث میشود روی برگهای قهوه، لکههایی به رنگ زرد و نارنجی به وجود بیاید که در نهایت منجر به ریزش برگها و کاهش بازدهی قهوه میشود. از سوی دیگر، این بیماری قارچی در روند تکامل گیلاس قهوه اختلال ایجاد میکند.
در نتیجه زمان بیشتری طول میکشد که میوهها برای برداشت آماده شوند. لکههای زرد رنگ زیر برگها حاوی هاگهای قارچ هستند که به سرعت سایر برگها را درگیر میکنند. ورزش باد باعث میشود هاگها به راحتی در مزارع پخش شوند و منجر به آلودگی سایر درختان شوند.
هیچ یک از انواع قهوه از این بیماری در امان نیستند، اما برخی گونههای خاص مقاومت بیشتری دارند. استفاده از قارچکشهای مناسب به ویژه محصولاتی که حاوی سولفات مس و هیدروکسید مس هستند از گیاه قهوه در برابر این بیماری محافظت میکنند.

لکه برگ آمریکایی
لکه برگ آمریکایی یکی دیگر از بیماری های قهوه است و اغلب گیاهانی را درگیر میکند که در ارتفاع ۷۰۰ متری کشت میشوند. در این ارتفاعات، درختان قهوه کمتر از نور خورشید بهرهمند هستند و رطوبت و سرمای هوا بسیار زیاد است. این بیماری باعث آسیب دیدگی شاخهها، برگها و گیلاس قهوه میشود اما سرعت گسترش آن کند است.
در ابتدا لکههای قهوهای تیره در نواحی مختلف قهوه به وجود میآیند که به تدریج رنگ آنها روشنتر میشود. در نهایت، درخت قهوه اکثر برگهای خود را از دست میدهد که نتیجه آن کاهش فوتوسنتز و آسیبهای جبران ناپذیر است. برای پیشگیری از بیماری لکه برگ آمریکایی باید گیاه متناسب با نیاز و محل رشد خود از نور خورشید و سایه بهرهمند شود.
استفاده از قارچکشها از رشد عوامل بیماریزا جلوگیری میکند و میتواند سلامت مزارع را تضمین کند. این بیماری قارچی بیشتر گیاه قهوه عربیکا را آلوده میکند، اگرچه گیاه ربوستا به علت کافئین بالا در برابر آفات و بیماری های قهوه مقاومتر است همیشه احتمال آلودگی آن نیز وجود دارد. به طور کلی، ممکن است ریشه، برگها و میوه نارس قهوه نیز درگیر بیماری لکه برگ آمریکایی شوند.
در صورتی که بیماری پیشرفت کند، گیلاس قهوه خشک و سیاه میشود و در نهایت از بین میرود. از عوامل پیشرفت این بیماری میتوان به رطوبت نامناسب خاک و کمبود مواد مغذی در دسترس گیاه قهوه اشاره کرد. کشاورزان باید از کودهای مناسب استفاده کنند که بستر کشت کاملا غنی در اختیار درختان قرار بگیرد. از سوی دیگر کشاورزان باید به منظور جلوگیری از رشد قارچها، علاوه بر کنترل رطوبت خاک از قارچکشهای حاوی مس استفاده کنند.

مینوز برگ قهوه
مینوز برگ قهوه که نام دیگر آن معدنچی برگ قهوه است یکی دیگر از آفات شایع مزارع محسوب میشود. این حشره کوچک که شاخکهای بلندی دارد، بومی مناطق آمریکای جنوبی است و در اکثر مزارع قهوه دیده میشود. حشره ماده درون برگهای قهوه شروع به تخم گذاری میکند.
پس از یک هفته لاروها برگها را سوراخ و از آنها برای تغذیه خود استفاده میکنند. به این ترتیب برگهای قهوه به شدت آسیب میبینند و لکهها و سوراخهای قهوهای رنگ روی آنها به وجود میآید. در صورتی که تعداد لاروها افزایش یابد درخت نمیتواند به درستی فتوسنتز کند.
در روزهای گرم تابستان تعداد این لاروها به حداکثر میرسد اما در فصول بارانی جمعیت آنها کاهش مییابد. کشاورزان باید از روشهای مخصوص برای کنترل دمای مزارع استفاده کنند، هرچه دمای هوا بالاتر باشد لاروها به سرعت تکثیر میشوند. استفاده از کودهای شیمیایی یکی از اقدامات موثر برای نابود کردن این آفت است.
سوسک میوه خوار یکی از بدترین بیماری های قهوه
سوسک میوهخوار قهوه یکی از بدترین آفات مزارع است. این حشره که بومی آفریقای مرکزی است قسمت بالایی گیلاس قهوه را سوراخ میکند. سپس وارد دانه میشود و شروع به تخم گذاری میکند. در صورتی که این حشره در مراحل اولیه رشد میوه به تخم گذاری بپردازد، گیلاس قهوه از گیاه جدا میشود.
چنانچه گیلاس قهوه در اواسط رشد و تکامل خود باشد و مورد حمله این حشره قرار بگیرد، فاجعه ایجاد میشود. زیرا همه شرایط لازم برای تغذیه، رشد و تکثیر بیشتر لاروها فراهم است. طول حشرات ماده به ۱/۴۰ تا ۱/۸۰ میلیمتر میرسد، حال آنکه طول حشرات نر ۱ تا ۱/۲۵ میلیمتر است.
حشره ماده میتواند روزانه ۲ تا ۳ عدد تخم بگذارد و این روند را به مدت ۲۰ روز تکرار کند. سپس حشره ماده درون دانه قهوه باقی میماند و تا پایان عمر خود از لاروها مراقبت میکند. سپس لاروهای ماده کاملا بالغ میشوند و با حمله به سایر میوههای قهوه شروع به تخم گذاری میکنند. نتیجه این حمله وحشتناک، کاهش کیفیت دانههای قهوه است.

راه حل های طبیعی
برای پیشگیری از لانه گزینی حشره میوهخوار قهوه، کشاورزان باید میوههایی که از سال گذشته روی درختان باقی ماندهاند را جمعآوری کنند و بسوزانند. در غیر این صورت، به محلی برای رشد و تکثیر حشره میوهخوار قهوه تبدیل میشوند. برای پیشگیری از حمله این حشره، باید درختان به صورت متعادل از نور و سایه بهرهمند شوند.
از سوی دیگر، قهوه کاران باید به هرس شاخهها بپردازند که هوادهی بین شاخهها به درستی انجام شود. پرندگان یکی از راهکارهای طبیعی برای از بین بردن این حشرات هستند، البته استفاده از سموم مناسب نیز به نجات مزارع کمک میکند. یک راهکار ساده و کم هزینه نیز برای مبارزه با این سوسکها وجود دارد.
کشاورزان میتوانند سر یک بطری قرمز رنگ را ببرند و درون آن آب و مقداری الکل بریزند. سپس آن را زیر درختان قرار دهند، رنگ قرمز بطری و بوی الکل باعث جذب سوسکها میشود. پس از آنکه حشره درون بطری افتاد دیگر راهی برای فرار ندارد.
سوسکها به سرعت به محرکهای بصری، فیزیکی و شیمیایی واکنش نشان میدهند. استفاده از روشهای دیگر مانند کنترل بیولوژیکی جمعیت سوسکها به کمک زنبورهای شکارچی و استفاده از سموم به نجات درختان قهوه کمک میکند.
شپشک ریشه
شپشک ریشه یکی دیگر از بیماری های قهوه است که به ریشه این گیاه آسیب میرساند. در واقع این حشرات به ریشه قهوه میچسبند به همین دلیل تشخیص آنها بسیار دشوار است. این حشرات با گونههای خاصی از مورچهها رابطهای همزیستی دارند و وجود مورچهها به تشخیص شپشکها کمک میکند.
در واقع مورچهها از قند موجود در مدفوع شپشکها استفاده میکنند. محققان عقیده دارند که این شپشک در مراحل اول رشد گیاه که هنوز یک نهال کوچک است باعث آلودگی ریشههای ظریف آن میشود. استفاده از کودهای شیمیایی موثرترین روش برای مبارزه با این موجودات است که میتواند گیاه را به طور کامل نجات دهد.

لکه برگی سرکوسپورای
لکه برگی سرکوسپورای یکی از بیماری های قهوه است و زمانی به وجود میآید که تعادل مواد مغذی موجود در خاک از بین میرود. این بیماری قارچی از طریق باد و باران گسترش مییابد و محیطهای گرم و مرطوب بستر مناسبی برای تکثیر آن هستند. علائم این بیماری قارچی در برگها و ساقههای جوان قهوه به صورت لکههای قهوهای دیده میشود. در واقع ابتدا لبههای برگها سپس نواحی داخلی درگیر قارچ میشوند.
در نهایت شاخههای درخت قهوه آلوده میشوند و برگها از محل اتصال خود به شاخه شروع به ریزش میکنند. کشاورزان باید به غنی سازی بستر کشت قهوه بپردازند و مواد معدنی مورد نیاز گیاه را تامین کنند. از سوی دیگر باید اطمینان حاصل کنند که درخت قهوه به صورت متعادل در معرض نور خورشید و سایه قرار میگیرد.
اثر تغییرات آب و هوایی بر بیماری های قهوه
تغییرات آب و هوایی میتواند باعث افزایش بیماری های قهوه و کاهش محصول مزارع شود. این تغییرات ناخوشایند بر زندگی میلیونها نفر در سراسر جهان تاثیر میگذارند. درک ارتباط مستقیم بین تغییرات آب و هوایی و بیماریها و آفات قهوه باعث میشود روشهای مناسبی را برای مدیریت کاشت و برداشت دانهها بیابیم.
به عنوان مثال افزایش بارش و رطوبت خاک باعث گسترش شیوع بیماریهای قارچی میشود. از سوی دیگر، دورههای طولانی خشکسالی و نور شدید خورشید باعث میشود برخی گونههای خاص از بین بروند. در این شرایط کشاورزان باید در مزارع خود به کشت درختان دیگری نیز بپردازند که به وسیله سایه آنها از درختان قهوه محافظت کنند.
به طور کلی افزایش و کاهش غیرطبیعی سطح بارش باران و رطوبت خاک، فقیر شدن بستر کشت قهوه و گرما و سرمای شدید باعث افزایش رشد بیماریها و آفات در مزارع قهوه میشوند. این وضعیت چرخه رشد و تکامل گیلاس قهوه را مختل میکند که نتیجه آن کاهش بازدهی و کیفیت درختان است.

از شناخت بیماری های قهوه تا فرصتی برای درخشش
آفات و بیماری های قهوه به عنوان چالشهای اساسی در مسیر کشت و برداشت این محصول باارزش، تاثیرات متعددی بر کیفیت و کمیت دانهها میگذارند. از بیماری زنگ قهوه تا آفاتی مانند شپشک ریشه، تهدیداتی مخرب برای مزارع قهوه محسوب میشوند که علاوه بر اختلال در چرخه تولید قهوه، زندگی کشاورزان را نیز تهدید میکنند.
خوشبختانه به لطف پیشرفت علم و دانش، راهکاری موثری برای مقابله با این تهدیدات وجود دارد. کشاورزان میتوانند با بهرهگیری از روشهای زیست محیطی نظیر استفاده از حشرات مفید، قارچکشها، آفت کشها و کشت ترکیبی با دشمنان خاموش دانههای قهوه مبارزه کنند.
تحقیقات دانشمندان در خصوص مقاوم سازی گیاهان در برابر بیماریها و آفات، نویدبخش آیندهای روشن برای کشت و برداشت قهوه است. ما نیز به عنوان مصرف کنندگان قهوه نقش مهمی را در این مسیر ایفا میکنیم. با خرید قهوههایی که با تکیه بر کشاورزی پایدار کشت شدهاند، کشاورزان را تشویق میکنیم که از روشهای نوین برای پرورش قهوه استفاده کنند.
باریستایی هنری است که با دانش، مهارت و عشق به دانههای قهوه عجین است. اگر رویای افتتاح یک کافه را در سر میپرورانید یا دوست دارید در یکی از کافههای معروف جهان مشغول به کار شوید، دوره آموزش باریستا مخصوص شما است.
کافه نیرو محیطی گرم و دوستانه فراهم کرده است که به صورت عملی و حرفهای با اصول تهیه قهوه آشنا شوید و نحوه استفاده از تجهیزات مخصوص برای عصارهگیری دانهها را یاد بگیرید. کافه نیرو مسیر ورود به دنیای حرفهایهای قهوه را به شما نشان میدهد. کافی است لب تر کنید، تا انتهای مسیر با شما هستیم.
مترجم:
لیلا عبدالملکی
منبع:


