عصارهگیری قهوه با نگاه کلی حل کردن ترکیبات قهوه در آب داغ است. انرژی گرمایی در برشتهکاری قهوه، شیارها و تخلخلهای زیادی را در ساختار دانهها ایجاد میکند. آب داغ از طریق این تخلخلها به ترکیبات قهوه دسترسی پیدا کرده و آنها را در خود حل میکند. در نتیجه رسیدن به یک فنجان قهوه استاندارد مستلزم رعایت نکات زیر است:
- تعادل دقیق بین نسبت آب و قهوه
- دقت در آسیاب دانههای قهوه
- کیفیت رست قهوه
- دمای آب
- زمان عصارهگیری از قهوه
در این مقاله به بررسی کیفیت عصارهگیری قهوه با توجه به طعم نوشیدنی قهوه خروجی میپردازیم. و در ادامه طعمهای منحصربهفرد مربوط به عصارهگیری بیش از حد (over extracted)، عصارهگیری خام (under extracted) و عصارهگیری بهینه میپردازیم.

کیفیت عصارهگیری چه تاثیری روی طعم قهوه دارد؟
عصارهگیری قهوه با حل کردن ترکیبات قهوه مانند: کافئین، اسیدها، لیپیدها و قندها در آب، در واقع طعمها و عطرهای قهوه را در فنجان به نمایش میگذارد.
حدود 30% از وزن دانه قهوه محلول در آب است که مزههای مختلفی مانند: شور، شیرین، ترش و تلخ دارند. این ترکیبات با ترتیب و کیفیت مشخصی در آب حل شده و عطر و طعمهای منحصر به فردی را به نوشیدنی قهوه میدهند. 70% وزن قهوه را مواد نامحلول تشکیل میدهد که اغلب سلولز و مواد گیاهی هستند.
عصارهگیری قهوه و جامدات محلول در در آب
باریستاها با آسیاب کردن دانهها قهوه با درجه ریز و عبور دادن آب داغ از میان آنها، به دنبال حل کردن ترکیبات قهوه در آب هستند. از آنجایی که تمامی طعمهای قهوه خوشآیند نیستند باید به فرآیند عصارهگیری قهوه نظارت و کنترل دقیق داشته باشند.
در یک دوره آموزش باریستا یاد میگیرید که استانداردهای تعریف شده برای اسپرسو میگویند: فارغ از نوع قهوه، درجه رست و روش دمآوری، برای رسیدن به عطر و طعم مطلوب، باید درصد عصارهگیری 18 الی 22% باشد. یعنی 18 الی 22 درصد از ترکیبات قهوه را در آب حل کنید. در واقع 18 الی 22% از وزن فنجان قهوه شما را قهوه تشکیل میدهد و مابقی آب است.
عصارهگیری کمتر از 18% معمولا با طعمهای ترش و شور همراه است. عصارهگیری بیشتر از 22% طعمهای تلخ و چوبی ایجاد میکند. البته با پیشرفت تکنولوژی دستگاههای آسیاب قهوه و دستگاههای اسپرسو و دانش عصارهگیری قهوه، اکنون میتوانیم تا 26% از قهوه عصارهگیری کنیم و همچنان طعمهای مطلوب را به مشتری ارائه دهیم.
عوامل موثر بر عصارهگیری قهوه و طعم آن
- ویژگیهای ذاتی دانههای قهوه که بر روی حلالیت و در نتیجه درصد عصارهگیری قهوه تاثیرگذار است.
- دمای دمآوری قهوه
- مدت زمان تماس قهوه با آب
- فشار اعمال شده بر روی قهوه در طی فرآیند دمآوری
- درجه آسیاب دانههای قهوه
- TDS آبی که برای دمآوری استفاده میکنیم.
یکنواختی در عصارهگیری قهوه چیست؟
یکتواختی در عصارهگیری قهوه بدین معنا است که تمامی ذرات قهوه به طور مساوی در طعم نوشیدنی قهوه خروجی مشارکت داشته باشند. اگر یکنواختی نباشد؛ ذراتی از قهوه به صورت آندر یا اوور عصارهگیری خواهند شد که طعمهای نامطلوب به نوشیدنی قهوه میدهد. برای عصارهگیری یکنواخت به نکات زیر دقت کنید:
- یکنواختی در آسیاب کردن دانههای قهوه
- یکنواختی در پک قهوه ( باید پودر قهوه را به درستی لول و تمپ کنیم.)
- یکنواختی در دانههای قهوه ترکیبی ( قهوههایی که با هم ترکیب میشوند باید: درجه رست و سایز یکسانی داشته باشند.)

طعمهای قهوه با عصارهگیری ناقص (Under) چگونه است؟
عصارهگیری ناقص (Under Extraction) زمانی رخ میدهد که طعم و عطر قهوه به اندازه کافی استخراج نمیشوند. و فنجان قهوه خروجی فاقد طعمهای جذاب و ارزشمند است. ویژگیهای اصلی یک فنجان قهوه ناقص به صورت زیر است:
اسیدیته زننده در قهوه آندر
تمایز دادن به اسیدیتی و ترشی در قهوه کمی گیج کننده است. به طور خلاصه میتوان گفت: اسیدیتی: ترشی دوست داشتنی قهوه (شبیه به ترشی میوههای تازه) است. در حالی که ترشی در قهوه زننده و نامطلوب است. (مانند ترشی سرکه یا آبلیمو). ترشی یک طعم قوی و سریع است که با واکنشهای فیزیکی فوری همراه است. مانند: جمع شدن لبها یا حس تندی و تیزی روی زبان
قهوه با عصارهگیری کم یا ناقص ترشی زننده دارد.
قهوه با عصارهگیری ناقص شیرینی ندارد
شیرینی یکی از بخشهای اصلی تشکیلدهنده طعم قهوه است که علت آن وجود ترکیبات قندی فراوان در دانههای قهوه رست شده است. فنجان قهوه با عصارهگیری ناقص فاقد شیرینی و همراه با ترشی زننده و نامتعادل است.
قهوه با عصارهگیری ناقص افترتیست یا طعم یاد کوتاهی دارد
وقتی عصارهگیری قهوه کامل است طعم یاد آن شبیه به ذوب شدن آرام کارامل روی زبان است. این حس نسبتا برای مدت زیادی باقی میماند. اما قهوه با عصارهگیری ناقص این ماندگاری دلچسب را ندارد و طعم قهوه بالافاصله بعد از نوشیدن محو شده و تجربه ناخوشایندی را از نوشیدن قهوه به جا میگذارد.

قهوه با عصارهگیری بیشازحد چه طعمهایی دارد؟
عصارهگیری بیش از حد (Over Extraction) طعمهای قهوه را بیش از حد استخراج میکند. طعمهای نامطلوبی مانند: تلخی زیاد، خشکی و عاری از غنا.
قهوه اوور اسیدیتی کمی دارد
عصارهگیری بیش از حد را میتوان به: حذف نوتهای بالای یک سمفونی و ماندن نوتهای بم آن تشبیه کرد. فنجان قهوه خروجی تلخ و عاری از شفافیت و طراوت طعم است.
قهوه با عصارهگیری بیش از حد طعم تلخ و گس دارد
قهوه در حالت طبیعی دارای طعم تلخ است. طعم تلخ قهوه عمدتا به علت وجود ترکیبات کافئین است. با عصارهگیری بیش از حد این تلخی شدت مییابد. مانند تلخی شکلات تلخ بدون شکر.
قهوه با عصارهگیری بیش از حد عاری از عطر و طعم است
برای توصیف طعم قهوه اوور از واژه Hollow استفاده میکنیم که به معنی تهی است. که بیانگر حس ناخوشایند و خشن، عاری از غنا و کاراکترهای طعمی قهوه بیش از حد عصارهگیری شده است.

قهوه با عصارهگیری استاندارد چه ویژگیهایی دارد؟
قهوه با عصارهگیری استاندارد، طعم و ویژگیهای متعادلی دارد.قهوهای با طعم واضح و شفاف، شیرینی مناسب همراه با اسیدتی متعادل و طعم یاد یا پس مزه ماندگار. این قهوه ترشی یا تلخی غالب ندارد.
شیرینی در قهوه با عصارهگیری استاندارد چگونه است؟
با تنظیم حجم آب، دمای عصارهگیری، درجه آسیاب، وزن قهوه و زمان عصارهگیری میتوان به یک فنجان قهوه استاندارد رسید. هنگامی که به شیرینی قهوه برسید؛ طعمهای پنهان قهوه را آشکار میکنید. شیرینی قهوه استاندارد شبیه به کارامل، میوههای آبدار یا شکلات کرمی است.
وضوح و شفافیت در قهوه با عصارهگیری استاندارد
عصارهگیری بیش از حد یا ناقص، قهوه را تار کرده و طعمهای اصیل آن را مخفی میکند. اشتباه در عصارهگیری از قهوه میتواند ویژگیهای ذاتی جداب قهوه که مربوط به خاستگاه آن است را کدر یا حتی کاملا مخفی کند.

اسیدیته در قهوه با عصارهگیری استاندارد
اسیدیتی در قهوه از ویژگیهای مثبت است و به قهوه روح و جان میبخشد. اگر با نوشیدن قهوه، اسیدیته آن شما را به یاد میوهها میاندازد؛ نشان دهنده عصارهگیری استاندارد آن است.
در پایان باید بگوییم که: عصارهگیری استاندارد: تعادل شیرینی، اسیدیتی و تلخی را در فنجان ارائه میدهد. و طعمهایی شبیه به کارامل، میوه و شکلات را از آن دریافت میکنید.
نویسنده: علی بازرگان / مدرس دورههای تخصصی رست قهوه


